Perlanggaran berkesan

Perlanggaran berkesan ialah perlanggaran yang benar-benar menghasilkan tindak balas, kerana zarah yang berlanggar mempunyai tenaga sekurang-kurangnya sama dengan tenaga pengaktifan dan bertemu dengan orientasi yang betul. Inggeris: effective collision · Cina: 有效碰撞.

Setiap saat, zarah dalam sesuatu campuran berlanggar berkali-kali tanpa terkira, tetapi kebanyakan perlanggaran tidak mengubah apa-apa. Sesuatu perlanggaran hanya menjadi berkesan apabila dua syarat dipenuhi serentak. Pertama, tenaga gabungan zarah mesti mencapai atau melebihi tenaga pengaktifan, supaya ikatan sedia ada boleh putus. Kedua, zarah mesti sejajar dalam orientasi yang betul, supaya bahagian yang reaktif bertemu. Apabila kedua-duanya dipenuhi, ikatan lama putus, ikatan baharu terbentuk, dan hasil terhasil.

Contoh. Bayangkan dua molekul menghampiri. Jika mereka berlanggar perlahan, mereka mempunyai terlalu sedikit tenaga dan hanya melantun semula. Jika mereka berlanggar kuat tetapi mengiring, dalam orientasi yang salah, mereka masih gagal bertindak balas. Hanya perlanggaran yang kuat dengan orientasi yang betul adalah berkesan. Inilah sebabnya menaikkan suhu meningkatkan kadar: zarah bergerak lebih laju, jadi pecahan perlanggaran yang membawa tenaga cukup menjadi lebih besar, dan perlanggaran berkesan menjadi lebih kerap.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan anggap setiap perlanggaran sebagai berkesan. Menambah kekerapan perlanggaran sahaja tidak menerangkan sepenuhnya kadar yang lebih cepat; yang penting ialah kekerapan perlanggaran berkesan. Ingat juga bahawa tenaga sahaja tidak memadai tanpa orientasi yang betul, dan begitu juga sebaliknya.

Perlanggaran berkesan mengikat tenaga pengaktifan dengan orientasi daripada teori perlanggaran, dan kekerapannya ialah tepat apa yang diubah oleh setiap faktor kadar. Jawapan ringkas yang menyebut kedua-dua syarat, iaitu tenaga dan orientasi, itulah yang memperoleh markah penuh dalam Kimia SPM, jadi hafal perkataannya dengan betul. Jangan lupa bahawa menaikkan suhu menambah pecahan zarah yang cukup tenaga, bukan sekadar bilangan perlanggaran secara keseluruhan.