Istilah utama: Sebatian Karbon

Perbendaharaan kata yang tepat mengubah jawapan yang hampir betul menjadi jawapan markah penuh. Pelajari setiap istilah di bawah dengan definisinya sehingga anda boleh menyatakannya dengan perkataan sendiri, kemudian semak anda juga boleh memberi formula am, kumpulan berfungsi atau keadaan yang dinamakannya. Simpan glosari ini di sebelah nota ulang kaji dan soalan latihan bab ini.

Siri, formula dan struktur

• Sebatian karbon, sebatian yang mana karbon bergabung dengan satu atau lebih unsur lain. Keupayaan karbon membentuk empat ikatan memberi bilangan sebatian yang sangat banyak.
• Hidrokarbon, sebatian yang mengandungi karbon dan hidrogen sahaja. Alkana dan alkena ialah hidrokarbon.
• Siri homolog, keluarga sebatian dengan formula am dan kumpulan berfungsi yang sama, yang ahli berturutannya berbeza sebanyak CH₂, menunjukkan sifat kimia serupa dan perubahan beransur-ansur dalam sifat fizik.
• Formula am, formula yang mewakili setiap ahli siri homolog menggunakan n, contohnya CₙH₂ₙ₊₂ bagi alkana.
• Kumpulan berfungsi, atom atau kumpulan atom yang memberi siri homolog tindak balas kimia cirinya, seperti –OH dalam alkohol dan –COOH dalam asid karboksilik.
• Formula molekul, formula yang menunjukkan bilangan sebenar atom setiap unsur dalam satu molekul, seperti C₂H₆O bagi etanol.
• Formula struktur, perwakilan yang menunjukkan cara atom dalam molekul bercantum, termasuk kedudukan kumpulan berfungsi.
• Tepu, memerihalkan sebatian yang atom karbonnya bercantum melalui ikatan tunggal sahaja, seperti dalam alkana.
• Tak tepu, memerihalkan sebatian yang mengandungi sekurang-kurangnya satu ikatan ganda dua karbon–karbon, seperti dalam alkena.

Siri homolog

• Alkana, hidrokarbon tepu dengan formula am CₙH₂ₙ₊₂; agak lengai, mengalami pembakaran dan penggantian.
• Alkena, hidrokarbon tak tepu dengan formula am CₙH₂ₙ dan ikatan ganda dua karbon–karbon; reaktif, mengalami tindak balas penambahan.
• Alkohol, sebatian yang mengandungi kumpulan hidroksil –OH, formula am CₙH₂ₙ₊₁OH; etanol ialah contoh utama.
• Asid karboksilik, sebatian yang mengandungi kumpulan karboksil –COOH; asid lemah yang menunjukkan semua tindak balas asid lazim.
• Ester, sebatian dengan pautan –COO–, terbentuk daripada asid karboksilik dan alkohol; ester berbau manis dan wangi.

Kumpulan berfungsi dan penamaan

• Kumpulan hidroksil, kumpulan berfungsi –OH yang mentakrifkan alkohol.
• Kumpulan karboksil, kumpulan berfungsi –COOH yang mentakrifkan asid karboksilik.
• Tatanama IUPAC, cara sistematik menamakan sebatian karbon, menggunakan dasar bagi bilangan atom karbon dan akhiran bagi kumpulan berfungsi (contohnya, propan-1-ol).
• Lokan, nombor dalam nama yang menunjukkan kedudukan ikatan ganda dua atau kumpulan berfungsi pada rantai karbon, seperti 1 dalam but-1-ena.
• Kumpulan alkil, cabang yang diterbitkan daripada alkana, seperti metil (CH₃–) atau etil (C₂H₅–), dinamakan dalam sebatian sebagai penukarganti.

Keisomeran

• Keisomeran, kewujudan dua atau lebih sebatian dengan formula molekul yang sama tetapi susunan atom yang berbeza.
• Isomer struktur, salah satu daripada set sebatian dengan formula molekul yang sama tetapi formula struktur yang berbeza, seperti butana dan 2-metilpropana.

Tindak balas bernama dan keadaan

• Pembakaran, pembakaran sebatian dalam oksigen; pembakaran lengkap memberi karbon dioksida dan air, manakala pembakaran tak lengkap (oksigen terhad) memberi karbon monoksida dan jelaga.
• Tindak balas penggantian, tindak balas yang mana satu atom atau kumpulan menggantikan yang lain; alkana bertindak balas dengan halogen melalui penggantian, dan hanya dalam cahaya ultraungu.
• Tindak balas penambahan, tindak balas yang mana atom ditambah merentasi ikatan ganda dua karbon–karbon, membukanya; tindak balas ciri alkena.
• Penghidrogenan, penambahan hidrogen kepada alkena menggunakan mangkin nikel, memberi alkana; digunakan untuk mengeraskan minyak menjadi lemak.
• Pempolimeran, penggabungan banyak molekul kecil (monomer) menjadi molekul rantai panjang (polimer), seperti etena membentuk poli(etena) melalui pempolimeran penambahan.
• Penapaian, penukaran glukosa kepada etanol dan karbon dioksida oleh enzim dalam yis, tanpa kehadiran udara.
• Pengoksidaan (alkohol), penambahan oksigen kepada etanol, menggunakan kalium dikromat(VI) berasid (jingga kepada hijau) atau kalium manganat(VII) berasid (ungu kepada tak berwarna), memberi asid karboksilik.
• Pendehidratan, penyingkiran air daripada alkohol menggunakan aluminium oksida panas atau asid sulfurik pekat, memberi alkena.
• Pengesteran, tindak balas asid karboksilik dengan alkohol, dimangkinkan oleh asid sulfurik pekat, membentuk ester dan air.
• Lemak dan minyak, ester semula jadi gliserol dan asid lemak rantai panjang; lemak tepu dan pepejal pada suhu bilik, minyak tak tepu dan cecair.

Istilah lain yang berguna

• Monomer, molekul kecil yang bergabung dengan banyak yang lain untuk membentuk polimer, seperti etena.
• Polimer, molekul rantai panjang yang dibuat daripada banyak unit monomer berulang, seperti poli(etena).
• Mangkin, bahan yang mempercepat tindak balas tanpa digunakan, seperti nikel dalam penghidrogenan atau asid sulfurik pekat dalam pengesteran.
• Formula empirik, nisbah nombor bulat paling ringkas atom setiap unsur dalam sebatian.
• Kemeruapan, kemudahan sesuatu bahan meruap; dalam siri homolog, kemeruapan menurun apabila molekul menjadi lebih besar.
• Asid lemak, asid karboksilik rantai panjang yang, bersama gliserol, membentuk lemak atau minyak.
• Gliserol, alkohol yang mempunyai tiga kumpulan –OH; ia bergabung dengan asid lemak untuk membentuk lemak dan minyak semula jadi.
• Air bromin, larutan bromin berwarna perang yang digunakan sebagai reagen untuk menguji ketaktepuan; ia dinyahwarnakan oleh alkena pada suhu bilik.
• Ujian ketaktepuan, ujian kimia yang menggunakan air bromin atau kalium manganat(VII) berasid untuk mengesan ikatan ganda dua karbon–karbon.
• Penyulingan, kaedah memisahkan cecair, seperti etanol, daripada campuran berdasarkan perbezaan takat didih.
• Sebatian organik, sebatian karbon, biasanya berasal daripada benda hidup atau bahan api fosil, yang menjadi tumpuan bab ini.
• Petroleum, campuran hidrokarbon semula jadi yang menjadi sumber utama alkana dan bahan api.

Cara menggunakan glosari ini

Uji diri dengan menutup definisi dan menyatakan setiap istilah dengan lantang, kemudian secara terbalik, diberi formula am atau kumpulan berfungsi, namakan istilahnya. Apabila soalan latihan atau skema pemarkahan menggunakan salah satu perkataan ini, pastikan jawapan anda juga menggunakannya, dan dengan betul. Seorang guru satu-ke-satu boleh menguji anda pada istilah yang paling anda kelirukan, iaitu cara pantas mengetatkan jawapan bertulis anda sebelum kertas Kimia SPM.