Istilah penting: Kadar Tindak Balas

Hafal istilah ini dengan tepat, kerana peperiksaan kerap meminta definisi satu markah dan menghargai perkataan yang betul. Setiap entri memberi istilah dalam tiga bahasa dan definisi ringkas; gunakan senarai ini untuk menguji diri dengan menutup definisi. Istilah dikumpulkan mengikut standard kandungan.

Konsep dan unit kadar (7.1)

• Kadar tindak balas / Rate of reaction / 反应速率, perubahan kuantiti bahan tindak balas atau hasil per unit masa. Ia boleh diukur sebagai isipadu, jisim atau kepekatan dibahagikan dengan masa.
• Kadar purata / Average rate / 平均速率, jumlah perubahan kuantiti dibahagikan dengan jumlah masa yang diambil dalam sesuatu tempoh tindak balas.
• Kadar serta-merta / Instantaneous rate / 瞬时速率, kadar pada sesuatu detik, diperoleh daripada kecerunan tangen kepada lengkung pada titik itu.
• Kecerunan / Gradient / 梯度, kecuraman graf; pada lengkung isipadu-masa atau jisim-masa, kecerunan pada suatu titik sama dengan kadar pada detik itu.
• Plato / Plateau / 平台, bahagian mendatar lengkung kadar di mana kecerunan sifar, menunjukkan tindak balas telah berhenti dan tiada lagi hasil terbentuk.

Faktor dan cara kadar diikuti (7.2, 7.1)

• Kepekatan / Concentration / 浓度, kuantiti zat terlarut dalam isipadu larutan tertentu; kepekatan lebih tinggi memberi lebih banyak zarah per unit isipadu dan kadar lebih cepat.

• Luas permukaan / Surface area / 表面积, jumlah luas terdedah bagi pepejal tindak balas; saiz zarah yang lebih kecil (serbuk) memberi luas permukaan lebih besar dan kadar lebih cepat.

• Tekanan / Pressure / 压力, bagi gas, menaikkan tekanan menolak zarah lebih rapat, menaikkan kekerapan perlanggaran dan kadar; ia tidak menjejaskan tindak balas antara pepejal dan larutan.

• Picagari gas / Gas syringe / 气体注射器, radas yang digunakan untuk menyukat isipadu gas yang dibebaskan semasa tindak balas berlaku, supaya kadar boleh diikuti.

• Mendakan / Precipitate / 沉淀, pepejal tak larut yang terbentuk dalam larutan semasa tindak balas; dalam tindak balas natrium tiosulfat, mendakan sulfur menjadikan campuran keruh, menyembunyikan tanda di bawah kelalang.

Teori perlanggaran (7.3)

• Teori perlanggaran / Collision theory / 碰撞理论, model bahawa zarah tindak balas mesti berlanggar, dan hanya perlanggaran dengan tenaga yang cukup dan orientasi yang betul membawa kepada tindak balas.
• Perlanggaran berkesan / Effective collision / 有效碰撞, perlanggaran yang menghasilkan tindak balas, kerana zarah mempunyai tenaga sama dengan atau lebih besar daripada tenaga pengaktifan dan berlanggar dengan orientasi yang betul.
• Tenaga pengaktifan / Activation energy / 活化能, tenaga minimum yang mesti dimiliki zarah yang berlanggar supaya perlanggaran berkesan dan tindak balas berlaku.
• Kekerapan perlanggaran berkesan / Frequency of effective collisions / 有效碰撞的频率, bilangan perlanggaran berkesan per unit masa; kadar tindak balas bergantung terus pada kuantiti ini.
• Tenaga kinetik / Kinetic energy / 动能, tenaga yang dimiliki zarah kerana geraknya; pada suhu lebih tinggi zarah mempunyai lebih tenaga kinetik, jadi lebih banyak perlanggaran melebihi tenaga pengaktifan.
• Gambar rajah profil tenaga / Energy profile diagram / 能量剖面图, gambar rajah yang menunjukkan perubahan tenaga semasa tindak balas, dengan tenaga pengaktifan dilukis sebagai ketinggian halangan yang mesti diatasi zarah.

Mangkin (7.4)

• Mangkin / Catalyst / 催化剂, bahan yang mengubah kadar tindak balas kimia sementara kekal tidak berubah secara kimia dari segi jisim dan komposisi pada akhirnya.
• Mangkin positif / Positive catalyst / 正催化剂, mangkin yang mempercepatkan tindak balas dengan menyediakan laluan alternatif dengan tenaga pengaktifan yang lebih rendah.
• Laluan tindak balas alternatif / Alternative reaction path / 替代反应路径, laluan bertenaga pengaktifan lebih rendah yang disediakan mangkin, di mana pecahan perlanggaran yang lebih besar menjadi berkesan.

Pengiraan dan graf (7.5)

• Isipadu molar gas / Molar volume of a gas / 气体摩尔体积, isipadu yang diduduki oleh satu mol mana-mana gas pada keadaan tertentu; pada keadaan bilik ia 24 dm³ mol⁻¹, digunakan untuk menukar mol gas kepada isipadu.
• Bahan tindak balas penghad / Limiting reactant / 限量反应物, bahan tindak balas yang habis digunakan dahulu; ia menetapkan kuantiti hasil dan oleh itu ketinggian plato, manakala bahan lain berlebihan.
• Pemboleh ubah dimanipulasi / Manipulated variable / 操纵变量, faktor yang diubah dengan sengaja dalam eksperimen kadar, seperti suhu atau kepekatan.
• Pemboleh ubah bergerak balas / Responding variable / 反应变量, kuantiti yang diukur dalam eksperimen kadar, seperti isipadu gas atau masa yang diambil.
• Pemboleh ubah dimalarkan / Controlled variable / 固定变量, faktor yang dikekalkan tetap supaya ujian adil dan hanya pemboleh ubah dimanipulasi menjejaskan keputusan.

Beberapa istilah lagi yang berguna

• Bahan tindak balas / Reactant / 反应物, bahan permulaan yang digunakan semasa tindak balas; kuantitinya menurun dengan masa apabila tindak balas berlaku.
• Hasil tindak balas / Product / 生成物, bahan yang terbentuk dalam tindak balas; kuantitinya naik dengan masa sehingga tindak balas berhenti.
• Enzim / Enzyme / 酶, mangkin biologi, biasanya protein, yang mempercepatkan tindak balas tertentu dalam benda hidup tanpa digunakan.
• Orientasi / Orientation / 取向, arah zarah menghampiri satu sama lain semasa berlanggar; hanya orientasi yang betul, bersama tenaga yang cukup, memberi perlanggaran berkesan.
• Ujian adil / Fair test / 公平检验, eksperimen di mana hanya pemboleh ubah dimanipulasi diubah dan semua pemboleh ubah lain dimalarkan, supaya keputusan boleh dipercayai.

Cara menggunakan glosari ini

Tutup definisi dan cuba nyatakan setiap istilah dari ingatan, kemudian semak perkataannya. Lima istilah yang paling kerap ditanya sebagai definisi satu markah ialah kadar tindak balas, kadar purata, tenaga pengaktifan, perlanggaran berkesan dan mangkin, jadi jadikan itu tepat dahulu. Perhatikan bagaimana definisi ini bersambung: tenaga pengaktifan dan orientasi mentakrifkan perlanggaran berkesan, yang kekerapannya menetapkan kadar, yang dinaikkan mangkin dengan merendahkan tenaga pengaktifan melalui laluan alternatif. Setelah istilah bersambung dalam fikiran anda, penerangan teori perlanggaran dalam bab selebihnya menjadi lebih mudah ditulis. Seorang guru satu-ke-satu boleh menguji anda dengan definisi ini dan membetulkan perkataan longgar sebelum kertas Kimia SPM, kerana definisi yang tepat selalunya membezakan markah penuh dengan markah separa.

• Neraca elektronik / Electronic balance / 电子天平, radas yang mengukur jisim; dalam eksperimen kadar, kehilangan jisim apabila gas terbebas boleh direkodkan melawan masa untuk mengikuti kadar tindak balas.