Sabun

Sabun ialah garam natrium atau kalium bagi asid lemak berantai panjang, dibuat melalui saponifikasi minyak atau lemak. Inggeris: soap · Cina: 肥皂.

Setiap zarah sabun mempunyai dua hujung yang amat berbeza, dan itulah kunci kepada cara ia berfungsi. Rantai hidrokarbon yang panjang ialah ekor hidrofobik, yang larut dalam gris tetapi tidak dalam air. Hujung bercas, –COO⁻Na⁺, ialah kepala hidrofilik, yang larut dalam air. Apabila anda membasuh pinggan bergris, ekor membenamkan diri dalam gris manakala kepala menghala keluar ke dalam air, jadi gris diangkat keluar daripada permukaan dan ditahan sebagai titisan halus yang boleh dibilas keluar. Kerana permukaan luar setiap titisan bercas negatif, titisan bersebelahan menolak satu sama lain dan tidak bercantum semula, jadi kotoran kekal terampai sehingga ia dibasuh keluar. Inilah sebabnya sabun mencuci di mana air semata-mata tidak mampu.

Contoh. Natrium palmitat dan natrium stearat ialah sabun lazim yang dibuat daripada lemak sawit dan haiwan. Dalam air, kepala menghala keluar dan ekor berkumpul ke dalam, mengelilingi minyak dan membentuk emulsi yang mengangkat kotoran daripada kain atau kulit. Mengacau air, dengan menggosok atau di dalam mesin basuh, membantu memecahkan gris menjadi titisan yang cukup kecil untuk dikelilingi sabun.

Kekeliruan yang perlu dielak. Jangan kelirukan sabun dengan detergen. Kedua-duanya mencuci dengan cara yang sama, dengan kepala hidrofilik dan ekor hidrofobik, tetapi sabun dibuat daripada minyak dan lemak asli, manakala detergen dibuat daripada petroleum. Perbezaan praktikalnya ialah sabun membentuk kekat dalam air liat, manakala detergen tidak, jadi sabun membazir dirinya dan kurang berbuih dalam air liat.

Sabun ialah hasil utama bab ini, mengikat saponifikasi kepada tindakan pencucian, dan soalan banding dengan detergen ialah tugas Kimia SPM yang kerap. Guru kami sering meminta pelajar menamakan struktur tepatnya, “garam natrium asid lemak berantai panjang”, kerana frasa tepat itu memperoleh markah.