Tindak balas berbalik

Tindak balas berbalik ialah tindak balas yang boleh berjalan ke arah hadapan dan ke belakang dalam keadaan yang sama, ditulis dengan anak panah separa berkembar, ⇌, bukannya anak panah tunggal. Inggeris: reversible reaction · Cina: 可逆反应.

Dalam tindak balas berbalik, produk boleh bertindak balas semula untuk membentuk semula bahan tindak balas pada masa yang sama bahan tindak balas sedang membentuk produk. Kerana tiada arah pernah selesai sepenuhnya, sedikit daripada setiap bahan hadir bersama. Dalam bekas tertutup, tindak balas boleh mencapai keseimbangan, iaitu keadaan apabila tindak balas ke hadapan dan ke belakang berjalan pada kadar yang sama dan kuantiti segala-galanya kekal tetap. Kedua-dua tindak balas industri dalam bab ini adalah berbalik, dan itulah sebabnya hasilnya kurang daripada lengkap dan mengapa keadaan mesti dipilih dengan teliti.

Contoh. Dalam proses sentuh, sulfur dioksida dan oksigen membentuk sulfur trioksida dalam tindak balas berbalik: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃. Dalam proses Haber, nitrogen dan hidrogen membentuk ammonia secara berbalik: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃. Dalam setiap kes, anak panah berkembar memberi amaran bahawa tidak semua bahan tindak balas bertukar menjadi produk.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan tindak balas berbalik dengan keseimbangan itu sendiri. Berbalik memerihalkan tindak balas; keseimbangan ialah keadaan tertentu yang boleh dicapai oleh tindak balas berbalik itu. Selain itu, anak panah berkembar ⇌ bukanlah sama dengan tanda sama dengan atau anak panah tindak balas tunggal.

Semakan yang berguna dalam jawapan ialah mengingati bahawa tindak balas berbalik tidak pernah mencapai kesempurnaan dalam sistem tertutup, jadi hasilnya sentiasa boleh ditingkatkan, tetapi tidak pernah dijadikan menyeluruh, dengan melaraskan suhu dan tekanan. Inilah sebabnya pengeluar mesti menaakul tentang kedudukan keseimbangan dan bukan sekadar menjalankan tindak balas hingga tamat.

Mengenali tindak balas sebagai berbalik ialah langkah pertama untuk menerangkan mengapa industri memilih keadaan kompromi, satu tema berulang dalam Kimia SPM.