Pemboleh ubah bergerak balas

English: Responding variable · Chinese: 反应变量

Pemboleh ubah bergerak balas ialah kuantiti yang anda ukur dalam eksperimen kerana ia berubah sebagai tindak balas kepada pemboleh ubah dimanipulasi. Ia kesan, bukan punca. Yang pentingnya, ia mesti sesuatu yang boleh diukur atau dibilang, masa, suhu, isipadu, jisim atau panjang, supaya anda boleh merekod nombor dan kemudian mencari corak. Dalam setiap eksperimen yang diterangkan dalam silibus Kimia SPM (4541) terdapat tepat satu pemboleh ubah bergerak balas untuk dikenal pasti.

Ambil satu eksperimen yang anda mengubah suhu asid (pemboleh ubah dimanipulasi) dan mengukur berapa lama ketulan marmar mengambil masa untuk hilang. Masa yang diambil ialah pemboleh ubah bergerak balas: anda tidak memilihnya, anda membacanya, dan ia berubah kerana anda mengubah suhu. Menulis pemboleh ubah bergerak balas dengan unitnya, “masa yang diambil, dalam saat”, menunjukkan kepada pemeriksa anda tahu ia kuantiti yang diukur.

Kekeliruan yang perlu dielakkan ialah menukar pemboleh ubah bergerak balas dengan pemboleh ubah dimanipulasi. Tanya kuantiti mana yang anda tetapkan dengan sengaja (dimanipulasi) dan yang mana anda ukur sebagai hasilnya (bergerak balas). Kesilapan lain ialah menamakan pemboleh ubah bergerak balas yang sebenarnya tidak boleh diukur, seperti “tindak balas lebih cepat”, sebaliknya berikan kuantiti yang boleh diukur, “masa untuk tindak balas selesai.” Bila-bila masa sesuatu nilai datang daripada termometer, jam randik, neraca atau silinder penyukat dan bukan daripada pilihan anda sendiri, hampir pasti itulah pemboleh ubah bergerak balas.

Bersama pemboleh ubah dimanipulasi dan dimalarkan, pemboleh ubah bergerak balas melengkapkan tiga serangkai di teras ujian adil dan membolehkan anda memplot keputusan serta membuat kesimpulan. Nilai pemboleh ubah bergerak balas itulah yang menjadi data dalam jadual anda, dan corak yang muncul daripada nilai itu yang akhirnya menentukan sama ada hipotesis diterima atau ditolak. Guru kami menunjukkan cara menyatakan setiap pemboleh ubah dengan unit yang betul supaya jawapan anda memperoleh markah penuh.