Kadar tindak balas

Kadar tindak balas ialah perubahan kuantiti bahan tindak balas yang digunakan, atau hasil yang terbentuk, per unit masa. Inggeris: rate of reaction · Cina: 反应速率.

Kadar memberitahu kita betapa cepat sesuatu perubahan kimia berlaku. Oleh sebab bahan tindak balas dihabiskan manakala hasil bertambah, kita boleh mengikuti kadar dengan menyukat mana-mana kuantiti yang berubah semasa tindak balas, kemudian membahagikan perubahan itu dengan masa yang diambil. Dalam SPM, kuantiti itu biasanya isipadu gas yang dikumpul, kehilangan jisim apabila gas terlepas, atau perubahan kepekatan atau kejelasan larutan. Oleh itu unitnya bergantung pada apa yang disukat, contohnya cm³ s⁻¹ bagi isipadu gas, atau g s⁻¹ bagi perubahan jisim.

Contoh. Apabila ketulan marmar bertindak balas dengan asid hidroklorik cair, gas karbon dioksida dibebaskan. Jika picagari gas mengumpul 48 cm³ gas dalam 24 saat, kadar purata dalam selang itu ialah 48 dibahagi 24, iaitu 2 cm³ s⁻¹. Lengkung isipadu-masa yang menaik lebih curam bermakna kadar lebih cepat pada detik itu, manakala bahagian mendatar di hujung graf menunjukkan tindak balas telah berhenti dan kadarnya sifar.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan kadar dengan jumlah hasil. Dua tindak balas boleh memberi isipadu gas akhir yang sama tetapi mempunyai kadar yang sangat berbeza; yang lebih cepat cuma mencapai isipadu itu lebih awal. Kadar ialah tentang kelajuan mengikut masa, bukan saiz hasil akhir, jadi jawapan yang menyebut jumlah isipadu sahaja belum lagi menerangkan kadar. Ingat juga bahawa kadar berubah sepanjang tindak balas, biasanya paling tinggi pada mulanya dan menurun apabila bahan tindak balas habis.

Kadar tindak balas ialah idea pusat seluruh bab ini. Setiap faktor yang anda pelajari, teori perlanggaran dan tindakan mangkin semuanya menerangkan mengapa kadar ini bertambah cepat atau lambat, jadi definisi yang tepat penting sepanjang Kimia SPM. Guru kami akan memastikan setiap perkataan definisi anda kemas sebelum peperiksaan sebenar.