Molekul berkutub

Molekul berkutub ialah molekul dengan taburan cas elektrik yang tidak sekata, sehingga satu bahagiannya sedikit positif dan bahagian yang lain sedikit negatif. Inggeris: polar molecule · Cina: 极性分子.

Sesuatu molekul menjadi berkutub apabila ia mengandungi atom yang berbeza keelektronegatifan dan tersusun sehingga tarikan mereka tidak saling meniadakan. Atom yang lebih elektronegatif menarik elektron dikongsi ke arah dirinya, memberinya cas negatif yang kecil dan meninggalkan atom yang satu lagi sedikit positif. Jika molekul itu berbentuk sedemikian rupa sehingga cas kecil ini tidak seimbang, keseluruhan molekul mempunyai satu hujung positif dan satu hujung negatif dan disebut berkutub. Molekul berkutub tertarik antara satu sama lain dan tertarik kepada ion, dan inilah sebabnya pelarut berkutub boleh mencerai-beraikan kekisi ion.

Contoh. Air ialah molekul berkutub yang paling penting yang anda temui. Atom oksigennya jauh lebih elektronegatif berbanding atom hidrogennya, dan bentuk molekul yang bengkok bermakna cas itu tidak saling meniadakan, jadi hujung oksigen sedikit negatif dan hujung hidrogen sedikit positif. Inilah sebabnya air melarutkan sebatian ion dengan begitu baik: oksigen negatif mengelilingi kation dan hidrogen positif mengelilingi anion.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Sesuatu molekul boleh mengandungi ikatan berkutub tetapi tidak berkutub secara keseluruhan jika bentuknya menyebabkan cas saling meniadakan, seperti dalam karbon dioksida, yang kedua-dua tarikan bertentangannya sejajar dan seimbang. Jadi kekutuban bergantung pada kedua-dua keelektronegatifan dan bentuk molekul, bukan keelektronegatifan sahaja, dan molekul yang simetri selalunya tidak berkutub walaupun ikatan individunya berkutub.

Molekul berkutub menghubungkan keelektronegatifan dengan keterlarutan dalam bab ini dan menerangkan mengapa sebatian ion larut dalam air tetapi tidak dalam pelarut tak berkutub seperti heksana, satu perbandingan sifat yang digunakan dalam Kimia SPM. Prinsip umumnya ialah bahan berkutub cenderung larut dalam pelarut berkutub, manakala bahan tak berkutub larut dalam pelarut tak berkutub.