Pemboleh ubah dimanipulasi

English: Manipulated variable · Chinese: 操纵变量

Pemboleh ubah dimanipulasi ialah satu kuantiti yang diubah dengan sengaja oleh penyiasat dari satu ujian ke ujian seterusnya. Ia punca yang disyaki dan sedang diuji, jadi anda menetapkannya kepada beberapa nilai yang diketahui secara sengaja, contohnya beberapa kepekatan asid, atau julat suhu. Dalam mana-mana eksperimen yang diterangkan terdapat tepat satu pemboleh ubah dimanipulasi, dan mengenalinya dengan betul biasanya markah pertama dalam soalan kemahiran saintifik pada kertas Kimia SPM (4541).

Bayangkan menguji bagaimana luas permukaan ketulan marmar mempengaruhi kelajuan tindak balas. Anda memilih untuk menggunakan ketulan besar, kemudian serpihan sederhana, kemudian serbuk: saiz (luas permukaan) ialah pemboleh ubah yang anda ubah dengan sengaja, jadi luas permukaan ialah pemboleh ubah dimanipulasi. Masa yang anda ukur selepas itu bukan dimanipulasi, anda tidak mengawalnya, anda memerhatinya. Semakan pantas ialah bertanya, “Kuantiti mana yang saya tetapkan nilainya sebelum mula?” Kuantiti itulah pemboleh ubah dimanipulasi.

Kekeliruan yang perlu dielakkan ialah mencampuradukkan pemboleh ubah dimanipulasi dengan pemboleh ubah bergerak balas. Pemboleh ubah dimanipulasi ialah punca yang anda ubah; pemboleh ubah bergerak balas ialah kesan yang anda ukur. Kesilapan kedua ialah memanggil pemboleh ubah “dimanipulasi” sedangkan sebenarnya anda mengekalkannya tetap, itu pemboleh ubah dimalarkan, yang dijaga tetap supaya ujian kekal adil. Jika anda boleh menamakan nilai yang anda pilih terlebih dahulu, seperti 0.5, 1.0 dan 2.0 mol dm⁻³, hampir pasti anda telah menemui pemboleh ubah dimanipulasi. Setiap eksperimen yang diterangkan hanya mempunyai satu pemboleh ubah jenis ini.

Istilah ini salah satu daripada tiga jenis pemboleh ubah di teras kaedah saintifik, dan menguasainya membolehkan anda menulis hipotesis yang sah dan ujian yang adil. Guru kami menggunakan latih tubi “cari pemboleh ubah” supaya anda tidak pernah kehilangan markah mudah ini.