Lateks

Lateks ialah koloid yang zarah getah halusnya terserak dalam air. Ia cecair putih seperti susu yang ditoreh daripada pokok getah, dan ia bahan mentah untuk mendapatkan getah asli. English: latex · Chinese: 乳胶.

Dalam lateks, setiap zarah getah ialah titisan poli(isoprena) yang dikelilingi lapisan protein nipis yang membawa cas negatif. Kerana semua zarah membawa cas yang sama, ia menolak antara satu sama lain dan kekal tersebar sekata dalam air tanpa berkumpul, dan inilah yang mengekalkan lateks sebagai cecair yang stabil. Keadaan ini tidak berkekalan: jika cas itu disingkirkan, zarah bercantum dan getah terpisah keluar sebagai pepejal. Memahami lateks sebagai koloid bercas ialah kunci untuk menerangkan mengapa ia mengalir dan bagaimana ia boleh dijadikan pepejal.

Contoh. Apabila lateks dikumpul dalam cawan di pokok getah, ia cecair putih yang licin. Dibiarkan di udara terbuka, bakteria menghasilkan asid yang perlahan-lahan menyebabkannya menggumpal, jadi bahan pengawet seperti ammonia ditambah untuk mengekalkan lateks sebagai cecair sehingga ia sampai ke kilang.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan gambarkan lateks sebagai larutan. Dalam larutan, zat terlarut larut menjadi molekul atau ion tunggal, tetapi dalam lateks getah wujud sebagai zarah terampai yang jauh lebih besar, sebab itulah ia dikelaskan sebagai koloid dan bukan larutan sebenar. Lateks juga bukan getah pepejal, lateks ialah bentuk cecair sebelum penggumpalan.

Satu tugas peperiksaan yang biasa ialah menerangkan, dari segi cas, mengapa menambah asid menyebabkan lateks menggumpal: asid membekalkan ion hidrogen yang meneutralkan cas negatif pada zarah, menghilangkan tolakan supaya zarah boleh bercantum. Berupaya memberikan sebab berasaskan cas ini, bukan sekadar menamakan asid, itulah yang membezakan jawapan markah penuh daripada jawapan separa.

Lateks ialah titik permulaan cerita getah asli dalam bab ini, membawa terus kepada penggumpalan dan kemudian pemvulkanan, yang kesemuanya diuji bersama dalam Kimia SPM.