Ikatan hidrogen

Ikatan hidrogen ialah tarikan lemah antara molekul, terbentuk apabila atom hidrogen yang berikat dengan fluorin, oksigen atau nitrogen tertarik kepada pasangan sunyi pada molekul jiran. Inggeris: hydrogen bond · Cina: 氢键.

Fluorin, oksigen dan nitrogen sangat elektronegatif, jadi apabila hidrogen berikat dengan salah satu daripadanya, elektron dikongsi ditarik menjauhi hidrogen. Ini meninggalkan hidrogen dengan cas positif yang kecil, manakala F, O atau N mempunyai cas negatif yang kecil serta pasangan sunyi. Hidrogen yang sedikit positif pada satu molekul kemudiannya tertarik kepada pasangan sunyi molekul jiran, dan tarikan inilah ikatan hidrogen. Ia jauh lebih lemah daripada ikatan kovalen di dalam molekul, tetapi lebih kuat daripada kebanyakan daya antara molekul yang lain, jadi ia memerlukan tenaga tambahan untuk diputuskan.

Contoh. Molekul air dipegang antara satu sama lain oleh ikatan hidrogen antara hidrogen positif satu molekul dengan pasangan sunyi pada oksigen molekul berikutnya. Ikatan inilah sebabnya air mempunyai takat didih yang luar biasa tinggi bagi molekul sekecil itu, dan sebab ais kurang tumpat berbanding air cecair.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Ikatan hidrogen ialah daya antara molekul, bukan ikatan di dalam molekul. Jangan kelirukannya dengan ikatan kovalen O–H atau N–H, yang berkali ganda lebih kuat. Ia juga hanya terbentuk apabila hidrogen berikat terus dengan F, O atau N, bukan dengan karbon.

Semakin banyak ikatan hidrogen yang boleh dibentuk oleh sesuatu molekul, semakin banyak tenaga diperlukan untuk memisahkan molekul itu, dan semakin tinggi takat lebur serta takat didihnya berbanding molekul serupa yang tidak boleh membentuk ikatan hidrogen.

Ikatan hidrogen ialah yang paling kuat antara daya antara molekul yang anda temui dalam bab ini, dan ia menerangkan takat lebur dan takat didih yang naik secara luar biasa apabila sifat bahan dibandingkan dalam Kimia SPM.