Kecerunan

Kecerunan ialah kecuraman graf; pada lengkung isipadu-masa atau jisim-masa, kecerunan pada suatu titik sama dengan kadar tindak balas pada detik itu. Inggeris: gradient · Cina: 梯度.

Oleh sebab kadar tindak balas ialah perubahan kuantiti dibahagi masa, dan graf kadar memplot kuantiti melawan masa, kecerunan graf itu tepatnya ialah kadar. Bahagian lengkung yang curam bermakna kadar cepat; bahagian yang landai bermakna kadar perlahan; bahagian mendatar, iaitu plato, bermakna kadar sifar. Untuk mencari kadar pada sesuatu detik yang dipilih, anda lukis tangen kepada lengkung pada titik itu dan kira kecerunannya dengan membahagikan perubahan pada paksi menegak dengan perubahan pada paksi mengufuk.

Contoh. Pada graf isipadu gas melawan masa, katakan tangen pada permulaan naik sebanyak 30 cm³ dalam 10 s. Kecerunannya ialah 30 dibahagi 10, iaitu 3 cm³ s⁻¹, dan itulah kadar serta-merta pada permulaan. Kemudian lengkung menjadi kurang curam, tangennya memberi kecerunan yang lebih kecil, dan kadar menjadi lebih rendah, kerana bahan tindak balas semakin berkurang.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan baca ketinggian satu titik sebagai kadar; kadar ialah kecerunan, bukan nilai. Selain itu, untuk kadar purata anda ambil kecerunan perentas lurus antara dua titik, tetapi untuk kadar serta-merta anda ambil kecerunan tangen pada satu titik. Mengelirukan perentas dengan tangen memberi kadar yang salah.

Kecerunan ialah alat yang menukar graf kadar kepada nombor, menghubungkan konsep kadar dengan kadar purata dan serta-merta, dan membacanya dengan betul adalah penting bagi soalan graf dalam Kimia SPM. Apabila mengira kecerunan, pilih dua titik yang jelas pada tangen atau perentas, dan sentiasa sertakan unit yang betul seperti cm³ s⁻¹ kerana markah kerap diperuntukkan untuk unit. Guru kami boleh menyemak lukisan tangen dan pengiraan anda supaya nilai kadar yang diperoleh benar-benar tepat.