Gliserol

Gliserol ialah hasil kedua saponifikasi, terbentuk bersama sabun apabila ikatan ester dalam minyak atau lemak dipecahkan. Inggeris: glycerol · Cina: 甘油.

Setiap minyak atau lemak ialah trigliserida, iaitu ester bagi satu molekul gliserol yang bergabung dengan tiga asid lemak. Apabila alkali pekat panas menyaponifikasikan lemak itu, ia memisahkan ketiga-tiga asid lemak sebagai sabun dan meninggalkan rangka gliserol. Gliserol ialah alkohol tidak berwarna, berasa manis dan pekat berlendir dengan tiga kumpulan –OH, sebab itulah ia bercampur dengan bebas dengan air dan larut dalam lapisan air semasa pembuatan sabun. Ia bukan bahan buangan: ia diperoleh semula dan dijual untuk digunakan dalam ubat, kosmetik, ubat gigi dan makanan, di mana ia bertindak sebagai pelembap, pelembut dan pemanis. Keupayaan menahan air itulah yang menjadikan gliserol begitu berguna dalam krim kulit.

Contoh. Apabila minyak sawit dididihkan dengan natrium hidroksida, sabun terapung keluar selepas garam ditambah, dan gliserol kekal larut dalam cecair di bawah. Kilang memperoleh semula gliserol ini dengan menyuling keluar air, jadi kedua-dua hasil bagi satu tindak balas itu digunakan dan tiada yang dibazirkan.

Kekeliruan yang perlu dielak. Jangan lupa gliserol apabila anda menulis hasil saponifikasi. Ramai pelajar hanya menamakan sabun dan kehilangan markah kedua. Asingkan juga gliserol, iaitu alkohol, daripada asid lemak, iaitu asid karboksilik; lemak ialah ester yang menggabungkan kedua-duanya, dan saponifikasi cuma menariknya kembali berpisah menjadi alkohol dan satu set garam. Perhatikan juga bahawa gliserol mempunyai tiga kumpulan –OH kerana ia berasal daripada satu molekul yang dahulunya terikat kepada tiga asid lemak.

Menamakan gliserol sebagai hasil kedua ialah butiran kecil tetapi kerap diuji dalam bab ini, dan ia mengaitkan pembuatan sabun kembali kepada struktur ester minyak dan lemak. Menulis kedua-dua hasil dengan betul ialah keperluan Kimia SPM yang rutin, dan menyebut kegunaan gliserol dalam kosmetik menunjukkan anda faham mengapa hasil sampingan itu tidak dibuang.