Ikatan datif (koordinat)

Ikatan datif, yang juga dipanggil ikatan koordinat, ialah ikatan kovalen yang kedua-dua elektron dikongsinya dibekalkan oleh atom yang sama. Inggeris: dative (coordinate) bond · Cina: 配位键.

Dalam ikatan kovalen biasa, setiap atom menyumbang satu elektron kepada pasangan dikongsi. Dalam ikatan datif pula, kedua-dua atom masih berkongsi sepasang elektron, jadi ia tetap ikatan kovalen, tetapi satu atom menderma kedua-dua elektron manakala atom yang satu lagi hanya menerima pasangan itu ke dalam ruang yang kosong. Atom penderma mesti mempunyai pasangan sunyi untuk diberikan, dan atom penerima mesti mempunyai orbital kosong untuk menerimanya. Setelah terbentuk, ikatan datif adalah sama dari segi kekuatan dan panjang dengan mana-mana ikatan kovalen yang lain; hanya asal usulnya sahaja yang berbeza.

Contoh. Ion ammonium, NH₄⁺, terbentuk apabila molekul ammonia, NH₃, menggunakan pasangan sunyinya untuk berikat dengan ion hidrogen, H⁺, yang tidak mempunyai elektron sendiri. Keempat-empat ikatan N–H kemudiannya adalah sama, walaupun satu daripadanya bermula sebagai ikatan datif. Dengan cara yang sama, ion hidronium, H₃O⁺, terbentuk apabila molekul air menderma pasangan sunyi kepada ion H⁺.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan fikir ikatan datif ialah jenis ikatan yang berbeza daripada kovalen, ia memang ikatan kovalen, cuma satu yang kedua-dua elektronnya datang daripada satu atom sahaja. Dalam gambar rajah, ia selalunya ditunjukkan dengan anak panah yang menghala dari penderma kepada penerima, dan bukan garis biasa atau titik-dan-silang dikongsi.

Perlu diingat bahawa selepas ikatan datif terbentuk, anda tidak lagi dapat membezakannya daripada ikatan kovalen biasa dalam ion tersebut, kerana semua ikatan itu menjadi setara dari segi kekuatan dan sifat.

Ikatan datif memanjangkan idea kovalen dalam bab ini dan menerangkan bagaimana ion poliatom seperti NH₄⁺ dan H₃O⁺ terbentuk, satu perkara yang kerap diuji dalam soalan struktur dan soalan lukisan gambar rajah dalam Kimia SPM.