Pemutusan ikatan

Pemutusan ikatan ialah peringkat tindak balas yang menyerap tenaga, kerana tenaga mesti dibekalkan untuk merungkai ikatan dalam bahan tindak balas. Inggeris: bond breaking · Cina: 断键.

Setiap ikatan kimia memegang atom bersama, jadi tenaga perlu dimasukkan untuk memutuskannya. Memutuskan ikatan oleh itu sentiasa langkah endotermik. Dalam tindak balas, ikatan bahan tindak balas putus dahulu supaya atom bebas menyusun semula, dan peringkat ini mengambil tenaga daripada persekitaran atau daripada tenaga bahan tindak balas itu sendiri. Berapa banyak tenaga diperlukan bergantung pada berapa kuat ikatannya; ikatan yang lebih kuat memerlukan lebih tenaga untuk diputuskan.

Contoh. Apabila hidrogen terbakar dalam oksigen, ikatan H–H dalam molekul hidrogen dan ikatan O=O dalam molekul oksigen mesti diputuskan sebelum air boleh terbentuk. Langkah pemutusan itu menyerap tenaga. Barulah selepas itu ikatan O–H air terbentuk dan membebaskan tenaga. Sama ada tindak balas keseluruhan eksotermik atau endotermik ditentukan dengan membandingkan tenaga yang diserap dalam pemutusan dengan tenaga yang dibebaskan dalam pembentukan.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan fikir pemutusan ikatan membebaskan tenaga, ia sebaliknya. Pelajar sering berkata “memutuskan ikatan membebaskan tenaga” secara analogi longgar dengan mematahkan spring, tetapi secara kimia yang benar ialah sebaliknya: pemutusan sentiasa menyerap tenaga, dan pembentukan sentiasa membebaskan tenaga. Mengekalkan ini pada arah yang betul penting untuk menerangkan ΔH.

Pemutusan ikatan dan pembentukan ikatan ialah pasangan, dan imbangan antara keduanya menjadikan tindak balas eksotermik atau endotermik. Satu cara mudah mengingatinya: putus perlu tenaga masuk, bentuk beri tenaga keluar, jadi tindak balas eksotermik apabila tenaga yang keluar lebih banyak. Kesilapan pada arah ini boleh menyebabkan seluruh penerangan aras tenaga terbalik dan markah penuh hilang walaupun jawapan akhir kelihatan munasabah. Idea ini mendasari seluruh gambar rajah aras tenaga, jadi guru kami memastikan jawapan Kimia SPM menyatakan dengan jelas bahawa pemutusan ikatan menyerap tenaga dan tidak sekali-kali membebaskannya.