Jejari atom

Jejari atom ialah ukuran saiz sesuatu atom; ia mengecil merentasi kala dan membesar menuruni kumpulan jadual berkala. Inggeris: atomic radius · Cina: 原子半径.

Nilai jejari atom terhasil daripada tarik-menarik antara dua perkara: berapa banyak petala yang diisi elektron, yang menolak elektron luar lebih jauh, dan betapa kuat cas nukleus, yang menariknya masuk. Menuruni kumpulan, setiap unsur mempunyai satu petala berisi lebih daripada yang di atasnya, jadi atom menjadi lebih besar walaupun cas nukleus turut bertambah. Merentasi kala pula, bilangan petala kekal sama tetapi cas nukleus meningkat unsur demi unsur, jadi petala yang sama ditarik dengan lebih ketat dan atom menjadi lebih kecil.

Contoh. Dalam Kumpulan 1, litium lebih kecil daripada natrium, yang lebih kecil daripada kalium, kerana setiap unsur yang ditambah memperoleh satu petala tambahan yang penuh. Dalam Kala 3, natrium ialah atom terbesar dan atom mengecil secara mantap ke arah klorin dan argon di sebelah kanan, kerana cas nukleus terus meningkat sementara bilangan petala tetap pada tiga.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Kekalkan dua arah itu dengan jelas: saiz mengecil merentasi kala (kiri ke kanan) tetapi membesar menuruni kumpulan (atas ke bawah). Pelajar sering menyongsangkan salah satunya, lalu memberi penjelasan aliran yang bertentangan dengan yang sebenar. Cara mudah mengingatinya ialah: tambah petala, atom membesar; tambah cas nukleus tanpa petala baharu, atom mengecil. Ia juga membantu untuk mengingati bahawa atom yang lebih besar memegang elektron luarnya dengan lebih longgar, dan itulah sebab saiz atom menjadi kunci untuk menerangkan aliran kereaktifan.

Dalam bab Jadual Berkala Unsur, jejari atom ialah jambatan antara kedudukan dan kereaktifan: ia menerangkan mengapa logam alkali menjadi lebih reaktif menuruni kumpulan dan halogen menjadi kurang reaktif, kerana atom yang lebih besar melepaskan elektron luarnya dengan lebih mudah dan menerima satu dengan lebih sukar.