Tenaga pengaktifan

Tenaga pengaktifan ialah tenaga minimum yang mesti dimiliki zarah yang berlanggar supaya perlanggaran berkesan dan tindak balas berlaku. Inggeris: activation energy · Cina: 活化能.

Sebelum ikatan bahan tindak balas boleh putus supaya ikatan baharu terbentuk, zarah memerlukan sejumlah tenaga minimum tertentu pada saat mereka berlanggar. Halangan tenaga ini ialah tenaga pengaktifan, biasanya diberi simbol Ea. Perlanggaran dengan tenaga kurang daripada ini hanya melantun; hanya perlanggaran dengan sekurang-kurangnya tenaga sebanyak ini boleh menjadi berkesan. Tindak balas dengan tenaga pengaktifan rendah berlaku dengan mudah, manakala tindak balas dengan tenaga pengaktifan tinggi memerlukan perlanggaran yang lebih bertenaga dan selalunya lebih perlahan pada suhu bilik.

Contoh. Pada gambar rajah profil tenaga, bahan tindak balas berada pada satu aras dan hasil pada aras lain, tetapi antara keduanya lengkung naik ke satu puncak. Ketinggian puncak itu di atas bahan tindak balas ialah tenaga pengaktifan: ia bukit yang mesti didaki zarah sebelum mereka boleh menggelongsor turun menjadi hasil. Memanaskan campuran memberi lebih banyak zarah tenaga yang cukup untuk melepasi bukit ini, jadi lebih banyak perlanggaran menjadi berkesan dan kadar meningkat.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan tenaga pengaktifan dengan perubahan tenaga keseluruhan tindak balas. Tenaga pengaktifan ialah halangan yang mesti diatasi untuk memulakan tindak balas; perubahan tenaga pula ialah beza aras antara bahan tindak balas dengan hasil. Sesuatu tindak balas boleh eksotermik secara keseluruhan tetapi masih mempunyai tenaga pengaktifan sebenar yang mesti dibekalkan dahulu.

Tenaga pengaktifan ialah halangan yang direndahkan mangkin positif dengan menawarkan laluan alternatif, dan ia penting dalam cara suhu mempengaruhi kadar, jadi Kimia SPM menuntut perkataan “minimum” yang tepat dalam definisi. Tanpa perkataan itu, definisi menjadi longgar dan mungkin hilang markah walaupun idea asasnya betul.