Cara menjadualkan data dan melukis graf (Kertas 3 SPM)

Mempersembahkan keputusan ialah kemahiran proses sains dengan sendirinya, dan Kimia SPM Kertas 3, kertas amali (Kertas 3 ialah Ujian Amali yang menaksir kemahiran proses sains) bagi Kimia SPM, memberi markah bagi jadual yang kemas dan graf yang dilukis dengan baik walaupun sebelum anda mentafsirnya. Ramai pelajar kehilangan markah ini bukan kerana mereka tidak boleh melakukan kimia tetapi kerana jadual mereka tiada unit atau graf mereka menggunakan skala yang buruk. Panduan ini menyusun dengan tepat apa yang mesti ada dalam jadual dan graf, mengerjakan langkahnya, dan menyenaraikan ralat yang membuang markah.

Menjadualkan data

Jadual data mengkomunikasikan bacaan anda dengan jelas dan mengikut turutan. Skema pemarkahan mencari beberapa ciri khusus, dan setiap satu wajar diberi perhatian sengaja.

Tajuk lajur dengan kuantiti dan unit. Setiap lajur mesti bertajuk dengan kuantiti yang dipegangnya dan unitnya, ditulis dalam bentuk yang diterima seperti “Masa / s” atau “Suhu / °C”. Gaya sengkang-dan-unit ialah yang diharapkan pemeriksa. Nombor dalam jadual kemudian tidak memerlukan unit di sebelahnya, kerana tajuk sudah membawanya.

Satu lajur bagi pemboleh ubah dimanipulasi dan satu bagi pemboleh ubah bergerak balas. Susun jadual supaya kuantiti yang anda ubah dan kuantiti yang anda ukur masing-masing mempunyai lajur sendiri, dengan pemboleh ubah dimanipulasi biasanya di sebelah kiri.

Bacaan mengikut turutan dan pada kejituan yang konsisten. Senaraikan nilai pemboleh ubah dimanipulasi dalam turutan menaik, dan rekod setiap bacaan sesuatu kuantiti pada bilangan tempat perpuluhan yang sama, sepadan dengan kejituan alat. Jika anda mengambil bacaan ulangan, sertakan lajur bagi setiap ulangan dan satu bagi purata.

Sertakan setiap bacaan yang diberi atau anda ambil. Jangan tinggalkan ruang kosong; jadual yang lengkap ialah sebahagian daripada markah.

Memilih apa untuk diplot

Biasanya anda memplot pemboleh ubah bergerak balas pada paksi menegak (y) melawan pemboleh ubah dimanipulasi pada paksi mengufuk (x). Kadangkala soalan meminta anda memplot kuantiti terbitan, seperti 1/masa sebagai ukuran kadar; baca arahan dengan teliti dan plot tepat apa yang diminta.

Melukis graf

Labelkan kedua-dua paksi dengan kuantiti dan unit. Guna gaya “kuantiti / unit” yang sama seperti jadual, contohnya “Isi padu gas / cm³”.

Pilih skala yang menggunakan lebih separuh grid. Pilih skala mudah (1, 2, 5 atau 10 unit setiap petak) supaya titik yang diplot mengisi lebih separuh kertas graf dalam kedua-dua arah. Graf yang sempit dan hanya mengisi satu sudut kehilangan markah, begitu juga skala janggal seperti 3 unit setiap petak yang menyukarkan pemplotan.

Plot titik dengan tepat. Tandakan setiap titik dengan pangkah kecil atau titik berbulatan, diletak dengan tepat pada koordinat. Pemplotan yang cuai ialah cara lazim kehilangan markah.

Lukis garis licin atau garis penyuaian terbaik. Jika titik terletak pada garis lurus, lukis satu garis lurus penyuaian terbaik dengan bilangan titik yang lebih kurang sama di setiap sisi. Jika ia mengikut lengkung, lukis satu lengkung licin melalui trend. Jangan sekadar menyambung titik ke titik, dan jangan paksa garis melalui asalan kecuali data menyokongnya.

Membaca nilai daripada graf

Anda selalu diminta membaca nilai daripada graf, contohnya, pemboleh ubah bergerak balas pada nilai dimanipulasi yang tidak anda ukur (interpolasi), atau kecerunan garis lurus. Tunjukkan kerja anda pada graf dengan garis binaan putus-putus, dan bagi kecerunan guna segi tiga besar serta nyatakan perubahan y atas perubahan x dengan unit. Membaca antara titik anda ialah interpolasi; memanjangkan melepasinya ialah ekstrapolasi, yang kurang boleh dipercayai dan perlu dilakukan hanya jika soalan meminta.

Ralat lazim

• Tiada unit dalam jadual atau pada paksi. Setiap tajuk dan paksi memerlukan unitnya; ini salah satu markah paling mudah hilang.
• Kejituan tidak konsisten. Merekod sesetengah bacaan pada satu tempat perpuluhan dan yang lain pada dua menunjukkan kecuaian; kekalkan kejituan yang konsisten.
• Skala yang buruk. Skala yang hanya mengisi sebahagian grid, atau skala ganjil seperti 3 setiap petak, kehilangan markah skala; guna skala mudah yang mengisi lebih separuh.
• Menyambung titik ke titik. Lukis satu garis penyuaian terbaik atau lengkung licin, bukan zig-zag.
• Memplot titik dengan tidak tepat. Berhati-hati meletakkan setiap titik dengan tepat; titik tersalah letak boleh merosakkan garis dan bacaan yang diambil daripadanya.
• Terlupa menunjukkan kerja bagi kecerunan atau bacaan. Lukis garis binaan atau segi tiga supaya pemeriksa boleh melihat cara anda memperoleh nilai.

Petua untuk markah penuh

Gariskan jadual anda sebelum mula dan tulis tajuk dengan unit dahulu, supaya tiada bacaan diletak tanpa tempat. Apabila anda sampai ke graf, tetapkan skala dengan melihat nilai terbesar dan terkecil dan memilih langkah mudah yang menyebarkannya merentasi lebih separuh grid. Plot dengan ringan, semak setiap titik, kemudian lukis garis dengan tegas. Akhir sekali, apabila nilai dibaca daripada graf, sentiasa biarkan garis putus-putus atau segi tiga kecerunan kelihatan sebagai bukti kaedah anda.

Cara guru kami membina kemahiran ini

Dalam kelas Kimia SPM satu-ke-satu, diajar dalam bahasa Inggeris dari RM50 sejam, kami menanda jadual dan graf pelajar seperti seorang pemeriksa, menyemak tajuk, unit, skala, titik dan garis penyuaian terbaik satu demi satu, kerana ini markah yang boleh diharap dalam amali Kertas 3 bagi Kimia SPM yang hilang hanya melalui ketidakemasan. Setelah seorang pelajar menggariskan jadual yang betul dan memilih skala munasabah secara automatik, markah ini berhenti tergelincir, dan persembahan data yang bersih juga menjadikan inferens dan kesimpulan yang menyusul jauh lebih mudah ditulis.

Ringkasan pantas

Bagi jadual, ingat tiga perkara: tajuk setiap lajur dengan kuantiti dan unit, bacaan disusun mengikut turutan, dan kejituan yang konsisten merentasi semua bacaan. Bagi graf, ingat empat perkara: paksi berlabel dengan kuantiti dan unit, skala mudah yang mengisi lebih separuh grid, titik yang diplot dengan tepat, dan satu garis penyuaian terbaik atau lengkung licin dan bukan zig-zag. Apabila anda membaca nilai daripada graf, tinggalkan garis binaan atau segi tiga kecerunan supaya kaedah anda kelihatan. Tujuh perkara ini ialah senarai semak yang sama yang digunakan pemeriksa, jadi menyemaknya sendiri sebelum menyerahkan kertas menjaga markah yang paling mudah hilang dalam mana-mana soalan amali.