Jisim hasil atau bahan tindak balas

Halaman ini menerangkan jisim hasil atau bahan tindak balas untuk Kimia SPM secara langkah demi langkah: formula yang diperlukan, unit yang perlu diberi perhatian, dan contoh penyelesaian.

Bila anda menggunakannya

Inilah pengiraan stoikiometri paling kerap dalam Kimia SPM: anda diberi jisim satu bahan dan diminta jisim bahan lain. Tiga langkah tetap sentiasa menyelesaikannya, tukar kepada mol, guna nisbah, tukar semula.

Formula dan unit

• mol: n = jisim / jisim molar, jadi n = m / M
• disusun semula: m = n x M
• jisim molar M ialah jisim formula relatif dalam gram per mol (g mol⁻¹)

Unit. Jisim m dalam gram (g), jisim molar M dalam g mol⁻¹, amaun n dalam mol (mol). Gunakan jisim atom relatif yang diberi dalam peperiksaan (contohnya H = 1, C = 12, O = 16, Mg = 24, Ca = 40, Fe = 56).

Tiga langkah: (1) tulis persamaan seimbang; (2) n(diketahui) = m / M dan guna nisbah mol untuk mendapat n(dicari); (3) m(dicari) = n x M.

Contoh penyelesaian 1 (mudah)

Magnesium terbakar lengkap: 2Mg + O₂ → 2MgO. Cari jisim magnesium oksida yang terbentuk daripada 6.0 g magnesium. (Mg = 24, O = 16)

• n(Mg) = 6.0 / 24 = 0.25 mol.
• Nisbah Mg : MgO = 2 : 2 = 1 : 1, jadi n(MgO) = 0.25 mol.
• M(MgO) = 24 + 16 = 40 g mol⁻¹.
• m(MgO) = 0.25 x 40 = 10 g.

Contoh penyelesaian 2 (sederhana)

Kalsium karbonat terurai apabila dipanaskan: CaCO₃ → CaO + CO₂. Cari jisim kalsium oksida yang terbentuk daripada 25 g kalsium karbonat. (Ca = 40, C = 12, O = 16)

• M(CaCO₃) = 40 + 12 + (16 x 3) = 100 g mol⁻¹.
• n(CaCO₃) = 25 / 100 = 0.25 mol.
• Nisbah CaCO₃ : CaO = 1 : 1, jadi n(CaO) = 0.25 mol.
• M(CaO) = 40 + 16 = 56 g mol⁻¹.
• m(CaO) = 0.25 x 56 = 14 g.

Contoh penyelesaian 3 (aras SPM)

Ferum(III) oksida diturunkan dalam relau bagas: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂. Cari jisim ferum yang terhasil daripada 320 g ferum(III) oksida. (Fe = 56, O = 16)

• M(Fe₂O₃) = (56 x 2) + (16 x 3) = 160 g mol⁻¹.
• n(Fe₂O₃) = 320 / 160 = 2.0 mol.
• Nisbah Fe₂O₃ : Fe = 1 : 2, jadi n(Fe) = 2.0 x 2 = 4.0 mol.
• m(Fe) = 4.0 x 56 = 224 g.

Perhatikan langkah nisbah tempat markah diperoleh: langkau ia dan anda tersilap mendapat 112 g.

Kaedah dalam perkataan

Setiap soalan jisim-ke-jisim ialah perjalanan yang sama dengan nama berbeza: gram masuk, mol menyeberang, gram keluar. Mulakan dengan menulis persamaan seimbang di bahagian atas kerja anda, kerana nisbah yang diperlukan ada di situ dan tiada tempat lain. Tukar jisim yang diberi kepada mol, kerana persamaan hanya memahami mol, bukan gram. Seberangi jambatan menggunakan nisbah mol. Kemudian tukar mol bahan yang anda mahu kembali kepada gram. Jika anda kekalkan susun atur kiri-ke-kanan ini setiap kali, pemeriksa boleh mengikut setiap langkah dan memberi markah kaedah walaupun aritmetik akhir tergelincir. Ia juga memudahkan semakan: satu pandangan cepat memberitahu anda sama ada anda mendarab di tempat yang sepatutnya membahagi, iaitu kesilapan paling lazim di bawah tekanan masa dalam dewan peperiksaan.

Perangkap lazim

• Terlupa nisbah mol. Menukar kepada mol dan terus balik, tanpa nisbah, ialah kesilapan paling lazim.
• Jisim molar salah. Darab setiap atom dengan subskripnya; M(Fe₂O₃) ialah 160, bukan 72.
• Membundarkan jisim atom relatif. Gunakan nilai tepat pada helaian peperiksaan (Cu = 64, Cl = 35.5).
• Keliru bahan mana yang mana. Labelkan setiap n dan M dengan formula yang dipunyainya.

Guru kami meminta pelajar menulis tiga langkah ini sebagai templat tetap supaya tiada markah tercicir, apa pun tindak balasnya. Sebaik susun atur menjadi tabiat, walaupun persamaan asing hanyalah nombor yang dimasukkan ke dalam rangka yang sama.