Istilah penting: Jadual Berkala Unsur

Banyak markah dalam bab ini diberikan untuk definisi yang tepat, jadi pelajari setiap istilah dengan perkataan tepat di bawah. Padanan Inggeris dan Cina diberi dalam kurungan supaya anda dapat mengenali istilah dalam bahasa apa pun kertas anda. Tutup definisi, sebut dengan lantang, kemudian semak.

4.1–4.2 Jadual, kumpulan dan kala

• Unsur (element / 元素), bahan yang diperbuat daripada hanya satu jenis atom, yang tidak boleh diuraikan kepada bahan lebih ringkas secara kimia.
• Jadual berkala (periodic table / 周期表), susunan semua unsur mengikut urutan nombor proton yang meningkat, dalam baris dan lajur yang mengumpulkan unsur bersifat serupa.
• Nombor kumpulan (group number / 族数), nombor yang memberi bilangan elektron valens bagi unsur kumpulan utama; halogen, contohnya, ialah Kumpulan 17.
• Nombor kala (period number / 周期数), nombor yang memberi bilangan petala elektron berisi dalam atom.
• Nombor proton (proton number / 质子数), bilangan proton dalam nukleus atom; ia menetapkan identiti unsur dan kedudukannya dalam jadual.
• Kumpulan (group / 族), lajur menegak jadual berkala; unsur dalam kumpulan yang sama mempunyai bilangan elektron valens yang sama, jadi sifat kimianya serupa.
• Kala (period / 周期), baris mendatar jadual berkala; nombor kala sama dengan bilangan petala elektron berisi dalam atom.
• Elektron valens (valence electron / 价电子), elektron dalam petala berisi paling luar atom; bilangan elektron valens menentukan kumpulan dan sebahagian besar sifat kimia unsur.
• Susunan elektron (electron arrangement / 电子排布), cara elektron diagihkan antara petala atom, ditulis contohnya sebagai 2.8.1.
• Jejari atom (atomic radius / 原子半径), ukuran saiz atom; ia mengecil merentasi kala dan membesar menuruni kumpulan.
• Logam (metal / 金属), unsur yang cenderung melepaskan elektron untuk membentuk ion positif; logam berada di sebelah kiri dan tengah jadual.
• Bukan logam (non-metal / 非金属), unsur yang cenderung menerima atau berkongsi elektron; bukan logam berada di sebelah kanan jadual.
• Metaloid (metalloid / 准金属), unsur dengan sifat antara logam dan bukan logam, seperti silikon.
• Ion (ion / 离子), zarah bercas yang terbentuk apabila atom melepaskan elektron (ion positif) atau menerima elektron (ion negatif).
• Kereaktifan (reactivity / 反应活性), betapa mudah unsur mengambil bahagian dalam tindak balas kimia; dalam bab ini ia diterangkan oleh betapa mudah elektron dilepaskan atau diterima.
• Petala (electron shell / 电子层), kawasan di sekeliling nukleus tempat elektron ditemui; bilangan petala berisi memberi nombor kala.
• Cas nukleus (nuclear charge / 核电荷), cas positif nukleus akibat protonnya; cas nukleus yang lebih besar menarik elektron dengan lebih kuat dan mengurangkan saiz atom merentasi kala.

4.1 Perkembangan jadual berkala

• Hukum oktaf (law of octaves / 八音律), pemerhatian Newlands bahawa, apabila disusun mengikut jisim atom, setiap unsur kelapan mempunyai sifat serupa.
• Triad (triad / 三元组), kumpulan tiga unsur bersifat serupa oleh Döbereiner, dengan jisim atom relatif unsur tengah lebih kurang purata dua yang lain.
• Jisim atom relatif (relative atomic mass / 相对原子质量), jisim purata atom sesuatu unsur berbanding satu piawai; asas yang digunakan Mendeleev untuk menyusun jadualnya.

4.3 Kumpulan 1: logam alkali

• Logam alkali (alkali metal / 碱金属), unsur dalam Kumpulan 1, dengan satu elektron valens; logam lembut dan reaktif yang membentuk hidroksida beralkali dengan air.
• Hidroksida logam (metal hydroxide / 金属氢氧化物), sebatian beralkali yang terbentuk apabila logam Kumpulan 1 bertindak balas dengan air, contohnya natrium hidroksida.

4.4 Kumpulan 17: halogen

• Halogen (halogen / 卤素), unsur dalam Kumpulan 17, dengan tujuh elektron valens; bukan logam reaktif yang wujud sebagai molekul dwiatom.
• Molekul dwiatom (diatomic molecule / 双原子分子), molekul yang terdiri daripada dua atom yang bergabung, seperti dalam klorin, bromin dan iodin.
• Tindak balas penyesaran (displacement reaction / 置换反应), tindak balas di mana halogen yang lebih reaktif mengambil tempat halogen yang kurang reaktif dalam larutan garamnya, membebaskan halogen yang kurang reaktif.
• Halida (halide / 卤化物), garam yang terbentuk apabila halogen bergabung dengan logam, contohnya kalium bromida.

4.5 Kumpulan 18: gas adi

• Gas adi (noble gas / 稀有气体), unsur dalam Kumpulan 18 dengan petala valens penuh yang stabil, jadi ia lengai secara kimia.
• Monoatom (monatomic / 单原子), wujud sebagai atom tunggal yang berasingan, seperti gas adi.
• Oktet (octet / 八隅体), susunan stabil lapan elektron dalam petala paling luar; duplet ialah susunan stabil dua elektron dalam helium.
• Lengai (inert / 惰性), tidak reaktif secara kimia; digunakan untuk menerangkan gas adi, yang tiada kecenderungan melepaskan, menerima atau berkongsi elektron.

4.6 Kala 3 dan unsur peralihan

• Unsur peralihan (transition element / 过渡元素), logam dalam blok tengah jadual (seperti ferum, kuprum dan zink) dengan sifat istimewa yang menjadi ciri.
• Nombor pengoksidaan berubah-ubah (variable oxidation number / 可变氧化数), keupayaan unsur peralihan menunjukkan lebih daripada satu nombor pengoksidaan, seperti ferum sebagai Fe²⁺ dan Fe³⁺.
• Mangkin (catalyst / 催化剂), bahan yang mempercepatkan tindak balas tanpa dihabiskan; banyak unsur peralihan dan sebatiannya bertindak sebagai mangkin.
• Ion kompleks (complex ion / 络离子), ion di mana ion logam pusat terikat kepada molekul atau ion di sekelilingnya; unsur peralihan mudah membentuknya.
• Oksida amfoterik (amphoteric oxide / 两性氧化物), oksida yang bertindak balas dengan asid dan alkali, seperti aluminium oksida.

Cara menggunakan glosari ini

Pelajari setiap istilah dengan perkataan tepat, kerana dalam bab ini definisi itu sendiri sering menjadi markah. Perhatikan bagaimana istilah berhubung: kumpulan menetapkan elektron valens, yang menetapkan kereaktifan, yang anda terangkan melalui saiz atom dan sama ada elektron dilepaskan atau diterima. Seorang guru satu-ke-satu boleh menguji definisi anda dan menyemak bahawa anda menggunakan perkataan tepat, “penyesaran” bukan “tukar”, “lengai” bukan “tidak suka bertindak balas”, iaitu tepatnya ketepatan yang diharapkan skema pemarkahan Kimia SPM. Sebaik definisi kukuh, teruskan ke soalan latihan dan gunakannya dalam ayat penuh. Satu cara berlatih yang berkesan ialah menulis istilah pada satu sisi kad dan definisinya pada sisi yang lain, kemudian menguji diri dua hala, daripada istilah kepada definisi, dan daripada definisi kepada istilah, sehingga kedua-duanya menjadi automatik.