Ujian ammonia dan klorin

Ammonia dan klorin ialah dua gas yang mudah dikelirukan secara tergesa-gesa tetapi berkelakuan bertentangan: ammonia beralkali, manakala klorin berasid dan meluntur. Kedua-duanya diperiksa dalam Tingkatan 4, dan peperiksaan menghargai pemerhatian yang tepat dan, bagi ammonia, tindak balas wasap putih. Pelajari kelakuan litmus dahulu, kemudian butiran pengesahan bagi setiap satu.

Ujian ammonia

Ammonia, NH₃, ialah satu-satunya gas beralkali yang lazim, dan inilah asas ujiannya.

• Pegang sekeping kertas litmus merah lembap dalam gas: ia bertukar biru, kerana ammonia larut membentuk larutan beralkali.
• Ammonia juga mempunyai bau menyengat dan menyesakkan.
• Ujian pengesahan: pegang rod kaca yang dicelup dalam asid hidroklorik pekat berhampiran gas. Wasap putih tebal ammonium klorida terbentuk:

NH₃(g) + HCl(g) → NH₄Cl(s)

Ammonia selalunya dihasilkan di makmal dengan memanaskan garam ammonium dengan alkali, contohnya:

NH₄Cl(s) + NaOH(aq) → NaCl(aq) + H₂O(l) + NH₃(g)

Tindak balas ini sendiri ialah ujian pengesahan bagi ion ammonium: memanaskan garam dengan natrium hidroksida dan mengesan ammonia (yang menukarkan litmus merah kepada biru) menunjukkan ion ammonium hadir. Ammonia ialah gas tidak berwarna yang kurang tumpat daripada udara dan sangat larut dalam air, jadi ia dikumpulkan dengan menyesarkan udara ke bawah dan tidak melalui air. Wap putih ammonium klorida yang terbentuk dengan asid hidroklorik pekat kelihatan seperti asap halus yang tergantung di udara berhampiran hujung rod kaca.

Ujian klorin

Klorin, Cl₂, ialah gas kuning kehijauan dengan bau tajam dan menyesakkan, dan ia berasid serta peluntur pengoksidaan.

• Pegang sekeping kertas litmus biru lembap dalam gas: ia bertukar merah dan kemudian diluntur menjadi putih. Bertukar merah menunjukkan klorin berasid; pelunturan menjadi putih ialah ciri yang unik kepada klorin.
• Klorin juga menukarkan kertas kanji-iodida lembap menjadi biru-hitam, kerana ia menyesarkan iodin daripada iodida, dan kanji menunjukkan iodin sebagai warna biru-hitam:

Cl₂(g) + 2KI(aq) → 2KCl(aq) + I₂(aq)

Bagi ujian piawai, pelunturan litmus lembap ialah pemerhatian utama untuk disebut. Klorin lebih tumpat daripada udara dan sederhana larut dalam air, jadi ia dikumpulkan dengan menyesarkan udara ke atas. Kerana klorin beracun dan menyesakkan, ujian dijalankan di dalam kebuk wasap dan bau dikesan hanya dengan mengipas sedikit gas ke arah hidung.

Membezakan keduanya

Cara paling jelas untuk membezakan keduanya ialah kertas litmus. Ammonia menukarkan litmus merah kepada biru (beralkali) dan tidak pernah melunturkannya. Klorin menukarkan litmus biru kepada merah kemudian putih (berasid, kemudian meluntur). Jika sesuatu gas melunturkan litmus, ia klorin, bukan ammonia; jika sesuatu gas menukarkan litmus merah kepada biru, ia ammonia. Menambah ujian wasap putih untuk ammonia dan warna serta bau untuk klorin menjadikan pengenalpastian itu kalis air.

Kesilapan lazim yang perlu dielakkan

Nyatakan warna litmus yang anda mulakan: litmus merah untuk ammonia (bertukar biru), litmus biru untuk klorin (bertukar merah kemudian meluntur). Jangan lupa bahawa klorin meluntur, berhenti pada “bertukar merah” menghilangkan maksud yang memisahkannya daripada gas berasid lain. Tulis NH₃(g) + HCl(g) → NH₄Cl(s) dengan simbol keadaan pepejal bagi wasap putih. Jangan perihalkan ammonia sebagai meluntur; ia tidak.

Bagaimana ia muncul dalam peperiksaan SPM

Dalam Kertas 1 (4541/1), item objektif menguji keputusan litmus, warna klorin dan tindak balas wasap putih. Dalam Kertas 2 (4541/2) anda mungkin mengenal pasti gas daripada ujiannya, menulis persamaan pengesahan ion ammonium, atau menerangkan cara membezakan ammonia daripada klorin. Dalam Kertas 3 (4541/3), menguji gas dengan litmus dan merekod perubahan ialah langkah amali piawai. Sauhkan ammonia pada “beralkali, merah-ke-biru, wasap putih” dan klorin pada “kuning kehijauan, biru-ke-merah-kemudian-diluntur”, dan keduanya tidak pernah bercampur aduk.