Siri homolog

Siri homolog ialah keluarga sebatian karbon yang berkongsi formula am dan kumpulan berfungsi yang sama, yang ahli berturutannya berbeza sebanyak satu unit –CH₂–, serta menunjukkan sifat kimia yang serupa dengan perubahan sifat fizik yang beransur-ansur. Inggeris: homologous series · Cina: 同系列.

Oleh sebab setiap ahli dibina di sekeliling kumpulan berfungsi yang sama, keseluruhan siri bertindak balas dengan cara ciri yang sama, jadi anda boleh meramalkan tindak balas sebatian yang belum pernah anda lihat hanya daripada siri yang menjadi keahliannya. Sebaliknya, sifat fizik berubah secara mantap menuruni siri: apabila setiap –CH₂– tambahan diperoleh, jisim molekul relatif meningkat, daya antara molekul menjadi lebih kuat, maka takat lebur dan takat didih meningkat manakala kemeruapan menurun. Langkah daripada satu ahli ke ahli seterusnya sentiasa sama, iaitu satu –CH₂– sahaja, sebab itulah perubahan fizik ini lancar dan boleh diramal, bukan melompat-lompat, dan sebab itulah graf takat didih melawan bilangan atom karbon memberi lengkung yang meningkat secara mantap.

Contoh. Alkana membentuk satu siri homolog: metana (CH₄), etana (C₂H₆), propana (C₃H₈) dan butana (C₄H₁₀) masing-masing berbeza sebanyak CH₂ daripada ahli seterusnya, semuanya menepati formula am CₙH₂ₙ₊₂, dan semuanya terbakar dalam oksigen dengan cara yang sama. Takat didih mereka meningkat secara mantap daripada metana ke butana, iaitu tren fizik beransur-ansur yang dijanjikan definisi.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan anggap siri homolog sebagai sebarang kumpulan sebatian karbon. Dua sebatian tergolong dalam siri yang sama hanya jika berkongsi formula am dan kumpulan berfungsi; etanol dan asid etanoik bukan dalam satu siri kerana kumpulan berfungsinya (–OH dan –COOH) berbeza.

Idea ini menjadi tulang belakang seluruh bab Sebatian Karbon: sebaik sahaja anda dapat menamakan siri homolog sesuatu sebatian, formula am, kumpulan berfungsi dan tindak balas lazimnya semua menyusul, iaitu pemikiran bersepadu yang diberi markah dalam Kimia SPM.