Kumpulan berfungsi

Kumpulan berfungsi ialah atom atau kumpulan atom yang memberi siri homolog tindak balas kimia cirinya. Inggeris: functional group · Cina: 官能团.

Kumpulan berfungsi ialah bahagian reaktif molekul, jadi setiap ahli siri membawa kumpulan yang sama dan oleh itu bertindak balas dengan cara yang sama. Rantai karbon panjang yang tercantum padanya sebahagian besarnya hanya menonton semasa tindak balas; ia mengubah sifat fizik apabila memanjang tetapi bukan sifat kimia. Inilah sebabnya mengetahui kumpulan berfungsi membolehkan anda meramalkan kelakuan seluruh keluarga sekali gus. Alkohol ditakrifkan oleh kumpulan hidroksil –OH, asid karboksilik oleh kumpulan karboksil –COOH, dan alkena oleh ikatan ganda dua karbon–karbon, C=C. Apabila anda menamakan sebatian, akhiran namanya, seperti -ol, -oik atau -ena, menunjuk terus kepada kumpulan berfungsi, jadi nama itu sendiri memberitahu anda cara sebatian itu akan bertindak balas.

Contoh. Etanol dan propan-1-ol kedua-duanya mengandungi kumpulan berfungsi –OH, jadi kedua-duanya bertindak balas dengan natrium menghasilkan hidrogen, kedua-duanya boleh dioksidakan kepada asid karboksilik, dan kedua-duanya boleh didehidratkan kepada alkena. Rantainya berbeza, tetapi kimia yang dikawal oleh –OH adalah sama. Sebaliknya, jika anda menukar –OH kepada –COOH, anda berpindah ke siri asid karboksilik dan corak tindak balasnya berubah sepenuhnya walaupun bilangan atom karbon kekal serupa.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan kumpulan berfungsi dengan formula am. Formula am mengira atom; kumpulan berfungsi ialah tapak reaktif yang khusus. Dua sebatian boleh mempunyai formula yang serupa tetapi kumpulan berfungsi yang berbeza, contohnya C₂H₆O boleh menjadi etanol (dengan –OH) atau eter (dengan –O–), dan kedua-duanya berkelakuan agak berbeza.

Kumpulan berfungsi ialah idea paling berguna untuk menyusun bab ini: pasangkan setiap siri dengan kumpulan dan tindak balasnya, maka perbendaharaan kata yang diuji dalam Kimia SPM tersusun menjadi corak yang kemas dan mudah diingat.