Ujian adil

English: Fair test · Chinese: 公平检验

Ujian adil ialah eksperimen yang hanya pemboleh ubah dimanipulasi diubah manakala setiap pemboleh ubah lain yang boleh menjejaskan keputusan dikekalkan tetap. Oleh sebab hanya satu perkara diubah pada satu masa, sebarang perubahan pada pemboleh ubah bergerak balas boleh dikaitkan dengan pemboleh ubah dimanipulasi sahaja, dan kesimpulan tentang sebab dan kesan menjadi sah. Mereka bentuk ujian adil ialah antara tugas kemahiran saintifik paling lazim dalam kertas Kimia SPM (4541), jadi anda mesti boleh menyatakan dengan tepat pemboleh ubah mana yang anda ubah dan yang mana anda kekalkan tetap.

Contohnya, untuk menguji secara adil sama ada suhu mempengaruhi kelajuan magnesium bertindak balas dengan asid, anda mengubah suhu sahaja. Anda mengekalkan kepekatan dan isipadu asid, serta panjang dan jisim pita magnesium, sama setiap kali. Jika dua perkara diubah serentak, katakan, asid yang lebih panas dan lebih pekat sekali gus, ujian itu tidak adil, kerana anda tidak dapat memberitahu perubahan mana yang menyebabkan tindak balas lebih cepat.

Kekeliruan yang perlu dielakkan ialah menyangka mana-mana eksperimen secara automatik ujian adil. Ia adil hanya jika pemboleh ubah dimalarkan benar-benar dikekalkan tetap; melupakan satu pun daripadanya menjadikan keputusan tidak boleh dipercayai. Pelajar juga mengelirukan ujian adil dengan sekadar mengulang bacaan, mengulang meningkatkan kebolehpercayaan, tetapi keadilan ialah soal mengubah satu pemboleh ubah pada satu masa. Cara berguna untuk menyemak rancangan anda sendiri ialah menyenaraikan, dalam satu lajur, satu pemboleh ubah yang anda ubah dan, dalam lajur lain, setiap pemboleh ubah yang anda kekalkan sama; jika lajur kedua kosong, ujian anda hampir pasti tidak adil.

Dalam kaedah saintifik, idea ujian adil mengikat tiga jenis pemboleh ubah dan mewajarkan kesimpulan anda. Guru kami memberi anda senarai semak ringkas supaya anda boleh membuktikan mana-mana eksperimen yang anda terangkan adalah adil.