Formula empirik

Formula empirik menunjukkan nisbah nombor bulat paling ringkas bagi atom setiap unsur dalam sebatian, contohnya CH₂O. Inggeris: empirical formula · Cina: 实验式.

Anda menentukan formula empirik daripada data eksperimen, dan di situlah asal namanya. Bermula daripada jisim atau peratus setiap unsur, anda membahagikannya dengan jisim atom relatif untuk mendapatkan nisbah mol atom, kemudian mempermudahkan nisbah itu kepada nombor bulat yang paling kecil. Hasilnya ialah formula empirik, dan ia mungkin atau mungkin tidak sepadan dengan formula sebenar sesuatu molekul, bergantung pada sebatian itu.

Contoh. Glukosa terdiri daripada karbon, hidrogen dan oksigen dalam nisbah 1:2:1, jadi formula empiriknya ialah CH₂O, walaupun molekul glukosa sebenar mengandungi jauh lebih banyak atom daripada itu. Sebagai contoh berangka, andaikan 2.4 g magnesium bergabung dengan 1.6 g oksigen. Membahagikan setiap jisim dengan jisim atom relatifnya, iaitu 24 bagi magnesium dan 16 bagi oksigen, memberi 0.1 mol setiap satu, satu nisbah 1:1, jadi formula empiriknya ialah MgO. Dalam peperiksaan, anda mungkin sebaliknya diberi peratus, dan anda perlu menukar setiap peratus kepada mol atom sebelum mempermudahkannya kepada nisbah nombor bulat paling kecil.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan formula empirik dengan formula molekul. Formula empirik hanyalah nisbah paling ringkas, manakala formula molekul memberi bilangan atom sebenar dalam satu molekul dan ia formula empirik atau gandaan nombor bulatnya. Ingat juga bahawa sebatian ion sentiasa ditulis sebagai formula empiriknya, kerana ia kekisi gergasi tanpa sebarang molekul tunggal, jadi soalan tidak akan meminta formula molekul bagi garam seperti natrium klorida.

Dalam bab ini, mencari formula empirik daripada jisim ialah pengiraan klasik, dan ia membawa terus kepada mencari formula molekul sesuatu bahan apabila jisim molekul relatifnya diketahui, jadi ia terletak betul-betul di tengah-tengah Kimia SPM.