Ikatan silang (jambatan sulfur)

Ikatan silang, juga dipanggil jambatan sulfur, ialah ikatan atom sulfur yang terbentuk antara dua rantai getah bersebelahan semasa pemvulkanan. Ia mengikat rantai bersama supaya rantai tidak lagi boleh menggelongsor bebas melepasi satu sama lain. English: cross-link · Chinese: 交联（硫桥）.

Dalam getah tak tervulkan, rantai poli(isoprena) yang panjang dipegang antara satu sama lain hanya oleh daya lemah, jadi ia tergelincir dan getah terpesong. Apabila getah dipanaskan dengan sulfur, atom sulfur melekat pada ikatan ganda dua karbon–karbon pada dua rantai berbeza dan membentuk jambatan antara keduanya. Setiap ikatan silang bertindak seperti anak tangga yang menyambung dua rantai, dan banyak ikatan silang menukar sekumpulan rantai yang longgar menjadi rangkaian tiga dimensi yang bersambung. Sebab itulah bilangan ikatan silang mengawal betapa keras dan betapa kenyal getah menjadi: sedikit ikatan silang memberikan gelang getah yang melantun, manakala banyak ikatan silang memberikan getah tayar yang keras.

Contoh. Dalam getah tervulkan, ikatan silang sulfur menyambung rantai pada selang tertentu. Apabila getah diregang, rantai terurai, tetapi ikatan silang menariknya kembali, jadi getah kembali ke bentuk asal dan tidak kekal teregang.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan ikatan silang dengan rantai polimer itu sendiri. Rantai ialah tulang belakang panjang atom karbon; ikatan silang ialah jambatan sulfur pendek yang merentang ke sisi antara dua rantai. Ikatan silang tidak wujud dalam polimer penambahan biasa seperti politena, sebab itulah politena tidak boleh divulkan.

Dalam gambar rajah, ikatan silang dilukis sebagai garis pendek atom sulfur yang memautkan dua rantai panjang, dan tugas peperiksaan yang biasa ialah menambahnya pada lakaran rantai getah atau menerangkan bagaimana ia menaikkan had kekenyalan. Ingat bahawa terlalu banyak ikatan silang menjadikan getah keras dan rapuh, bukan melantun, jadi jumlah sulfur dipilih mengikut kegunaan.

Ikatan silang ialah sebab pemvulkanan berkesan, jadi memahaminya menerangkan seluruh penambahbaikan getah dan menjawab soalan “mengapa” tentang getah dalam Kimia SPM.