Kadar purata

Kadar purata tindak balas ialah jumlah perubahan kuantiti yang disukat dibahagi dengan jumlah masa yang diambil dalam sesuatu tempoh tindak balas. Inggeris: average rate · Cina: 平均速率.

Kadar purata meratakan seluruh selang masa menjadi satu nilai. Anda ambil berapa banyak sesuatu kuantiti berubah, seperti isipadu gas yang terhasil atau jisim yang hilang, kemudian bahagikan dengan tempoh perubahan itu berlaku. Pada graf isipadu-masa, kadar purata antara dua titik ialah kecerunan garis lurus yang menyambung kedua-dua titik itu, bukan kecerunan lengkung itu sendiri.

Contoh. Jika sesuatu tindak balas membebaskan 60 cm³ gas dalam 30 saat pertama, kadar purata dalam 30 saat itu ialah 60 dibahagi 30, iaitu 2 cm³ s⁻¹. Jika tindak balas yang sama kemudian menghasilkan hanya 15 cm³ gas tambahan dalam 30 saat berikutnya, kadar purata telah menurun kepada 15 dibahagi 30, iaitu 0.5 cm³ s⁻¹, kerana bahan tindak balas semakin berkurang dan tindak balas semakin perlahan.

Silap faham yang perlu dielakkan. Jangan kelirukan kadar purata dengan kadar serta-merta. Kadar purata meliputi seluruh selang dan biasanya mudah dikira daripada dua bacaan, manakala kadar serta-merta ialah kadar pada satu detik yang tepat, diperoleh daripada kecerunan tangen kepada lengkung. Pada awal tindak balas, kadar serta-merta lebih tinggi daripada kadar purata, kerana tindak balas bermula cepat kemudian menjadi perlahan. Sebab itu satu nilai kadar purata tidak boleh mewakili seluruh perjalanan tindak balas yang kelajuannya sentiasa berubah.

Kadar purata berkait terus dengan konsep kadar yang membuka bab ini, dan ia kuantiti yang paling kerap diminta dikira daripada jadual atau graf dalam SPM, jadi berlatih membaca nilai mula dan akhir yang betul untuk Kimia SPM. Pastikan anda menulis unit yang betul kerana markah kerap diberi untuk unit dan bukan sekadar nombor.