Oksida amfoterik

Oksida amfoterik ialah oksida yang bertindak balas dengan kedua-dua asid dan alkali, seperti aluminium oksida; ia berkelakuan sebagai bes terhadap asid dan sebagai asid terhadap alkali. Inggeris: amphoteric oxide · Cina: 两性氧化物.

Kebanyakan oksida jatuh dengan kemas ke dalam satu kem: oksida logam seperti natrium oksida bersifat bes dan bertindak balas hanya dengan asid, manakala oksida bukan logam seperti karbon dioksida bersifat asid dan bertindak balas hanya dengan alkali. Oksida amfoterik terletak antara kedua-duanya dan bertindak balas dengan kedua-duanya, sebab itulah perkataan amfoterik, daripada akar yang bermaksud “kedua-dua”, digunakan. Dalam konteks Kala 3, kelakuan berkembar ini muncul di tempat sifat unsur sedang berubah daripada logam kepada bukan logam, jadi ia terikat rapat dengan kedudukan unsur dalam jadual.

Contoh. Aluminium oksida, Al₂O₃, ialah contoh piawai. Ia bertindak balas dengan asid seperti bes, larut dalam asid hidroklorik cair membentuk garam dan air, dan ia juga bertindak balas dengan alkali pekat panas seperti asid. Kerana ia melakukan kedua-duanya, ia dikelaskan sebagai amfoterik dan bukan sekadar bes atau asid. Zink oksida berkelakuan secara amfoterik yang sama, larut dalam asid dan juga dalam alkali. Kedua-dua contoh ini patut diingat kerana ia yang paling kerap ditanya dalam peperiksaan.

Kekeliruan yang perlu dielakkan. Jangan labelkan setiap oksida logam sebagai amfoterik, kebanyakannya sekadar bes. Amfoterik ialah kes istimewa “kedua-dua”, dilihat dalam beberapa oksida seperti oksida aluminium dan zink, dan ia berbeza daripada oksida neutral, yang tidak bertindak balas dengan asid mahupun alkali.

Dalam bab Jadual Berkala Unsur, oksida amfoterik menandakan peralihan daripada logam kepada bukan logam merentasi Kala 3, jadi mengenalinya membantu anda membaca cara sifat oksida beralih daripada bes kepada asid sepanjang satu kala.